પરીક્ષાના માર્ક્સ કે જીવનનું સાચું ઘડતર? PISA અને PARAKH ની નજરે આપણું શિક્ષણ,parakh na gcert dwara banavayela parakh na badha dhoran na module download

×

👋 ARUNOGYAN પરિવારમાં જોડાઓ!

શિક્ષણ, PISA, PARAKH અને નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) અંગેના આવા જ મહત્વપૂર્ણ વિશ્લેષણાત્મક લેખો દરરોજ મેળવવા માટે અમારા બ્લોગને અત્યારે જ ફોલો કરો.

🔔 Follow Our Blog

SPECIAL EDUCATIONAL ARTICLE

ગોખણપટ્ટીથી વ્યવહારિક જ્ઞાન તરફ: PISA અને PARAKH ને સરળ ભાષામાં સમજીએ

✍️ લેખક: રીતેશ સરૈયા | ARUNOGYAN Educational Portal

શાળાના વર્ગખંડમાં જ્યારે કોઈ બાળક ગણિતનો દાખલો કે વિજ્ઞાનનો નિયમ ગોખીને પરીક્ષામાં ૧૦૦ માંથી ૯૫ માર્ક્સ લાવે છે, ત્યારે વાલી તરીકે કે સમાજ તરીકે આપણે રાજી થઈ જઈએ છીએ. પણ એ જ બાળક જ્યારે બહારની દુનિયામાં જાય છે અને રોજિંદા જીવનની નાની-નાની વ્યાવહારિક સમસ્યાઓમાં અટવાઈ જાય છે, ત્યારે એક ઊંડો વિચાર આવે છે — "શું આપણું ભણતર બાળકોને માત્ર કાગળ પર પાસ થતા શીખવે છે, કે પછી જીવન જીવવાની સાચી સમજ આપે છે?"

વર્ષોથી આપણી શાળાકીય વ્યવસ્થામાં પાઠ્યપુસ્તકના શબ્દો યાદ રાખીને ઉત્તરવહીમાં લખી આવવાની ટેવ પડી ગઈ છે. પરંતુ આજના બદલાતા યુગમાં બાળક પાસે માત્ર માહિતીનો સંગ્રહ નહીં, પણ વિચારીને નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા (Critical Thinking) અને સમસ્યાનો સાચો ઉકેલ શોધવાનું કૌશલ્ય હોવું જરૂરી છે.

📚 GCERT PARAKH મોડ્યુલ્સ

બધા ધોરણના PARAKH મોડ્યુલ્સ (PDF) ડાઉનલોડ કરવા માટે નીચેની લિંક પર ક્લિક કરો:

📥 અહીંથી PDF ડાઉનલોડ કરો

💡 આ જ ગોખણપટ્ટીમાંથી મુક્ત થઈને શિક્ષણને વધુ વ્યવહારિક બનાવવા માટે આજે બે મોટા શૈક્ષણિક પ્રવાહો ચર્ચામાં છે: PISA અને PARAKH. ચાલો, આ બંને વિભાવનાઓને સરળ અને ઊંડાણપૂર્વક સમજીએ.

🌍 PISA: વિશ્વના મંચ પર આપણા શિક્ષણનો અરીસો

PISA એટલે કે Programme for International Student Assessment (આંતરરાષ્ટ્રીય વિદ્યાર્થી મૂલ્યાંકન કાર્યક્રમ).

• કોના દ્વારા?: આ કોઈ સામાન્ય બોર્ડની પરીક્ષા નથી, પણ વિશ્વના વિકસિત દેશોના સંગઠન OECD દ્વારા દર ૩ વર્ષે લેવાતું એક આંતરરાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણ છે.
• કોના માટે?: ૧૫ વર્ષના બાળકો માટે (કારણ કે આ ઉંમરે બાળક સામાન્ય રીતે પોતાનું શાળાકીય શિક્ષણ પૂરું કરવાની નજીક હોય છે).
• શું ચકાસાય છે?: ચોપડીના સીધા પ્રશ્નો કે યાદશક્તિ નહીં, પણ ગણિત, વિજ્ઞાન અને વાંચન-સમજનો ઉપયોગ બાળક પોતાના વ્યવહારિક જીવનમાં કેવી રીતે કરે છે તે અહીં જોવામાં આવે છે.

📊 PISA ૨૦૦૯ ના પરિણામો અને આપણી વાસ્તવિકતા:

ભારતે વર્ષ ૨૦૦૯ માં આ વૈશ્વિક પરીક્ષણમાં ભાગ લીધો હતો. તે વખતે દેશના પ્રતિનિધિ તરીકે ભારત સરકારે હિમાચલ પ્રદેશ અને તમિલનાડુ રાજ્યોના બાળકોને પસંદ કર્યા હતા. જ્યારે વિશ્વના ૭૪ દેશો અને વિસ્તારોનું પરિણામ જાહેર થયું, ત્યારે પરિણામ આપણી આંખ ઉઘાડનારૂં હતું:

• ઓવરઓલ ક્રમ: હિમાચલ પ્રદેશ ૭૨ મા ક્રમે અને તમિલનાડુ ૭૩ મા ક્રમે રહ્યા.
• વિષયવાર પરિણામ: ગણિત, વિજ્ઞાન અને ભાષા વાંચન-સમજ – ત્રણેય ક્ષેત્રોમાં આપણા બાળકો વિશ્વના અન્ય દેશોની સરખામણીએ છેલ્લી હરોળમાં આવ્યા.

આ પરિણામોએ આપણને સ્પષ્ટ બતાવી દીધું કે આપણા બાળકો ચોપડીના પ્રશ્નો ગોખવામાં આગળ છે, પણ જ્યારે પ્રશ્નને થોડો ફેરવીને કે વ્યવહારિક પરિસ્થિતિ સાથે જોડીને પૂછવામાં આવે ત્યારે તેઓ અટકાઈ જાય છે.

🧩 PARAKH: ભારતમાં શિક્ષણ સુધારાનો પાયો

નવી રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ ભારત સરકારના શિક્ષણ મંત્રાલય અને NCERT દ્વારા PARAKH ની સ્થાપના કરવામાં આવી છે.

PARAKH નું પૂરું નામ: Performance Assessment, Review, and Analysis of Knowledge for Holistic Development (સર્વાંગી વિકાસ માટે જ્ઞાનનું પ્રદર્શન મૂલ્યાંકન, સમીક્ષા અને વિશ્લેષણ કેન્દ્ર).

👉 સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, PISA આપણને વિશ્વના દેશો સામે આપણું સ્થાન બતાવે છે, જ્યારે PARAKH આપણા દેશના વર્ગખંડોમાં એવા ફેરફારો લાવવાનું કામ કરે છે જેથી આપણા બાળકો વૈશ્વિક સ્તરે આત્મવિશ્વાસથી ઊભા રહી શકે.

🎯 PARAKH ના મુખ્ય ૪ કાર્યો:

૧. રાષ્ટ્રીય સર્વેક્ષણો (NAS):
દેશ અને રાજ્ય કક્ષાએ સમયાંતરે બાળકોના શૈક્ષણિક સ્તરની સાચી પરિસ્થિતિ માપવી.

૨. ૩૬૦ ડિગ્રી પ્રગતિ પત્રક:
બાળકનું માત્ર માર્ક્સ આધારિત પરિણામ બનાવવાને બદલે તેના વર્તન, રમતગમત, કૌશલ્ય અને ગુણો દર્શાવતું પત્રક બનાવવું.

૩. શિક્ષકોનું કૌશલ્ય વર્ધન:
શિક્ષકો ગોખાયેલા પ્રશ્નોને બદલે વિચારવા મજબૂર કરે તેવા કૌશલ્ય-આધારિત (Competency-Based) પ્રશ્નો પૂછતા થાય તેવી તાલીમ આપવી.

૪. બોર્ડ વચ્ચે સમાનતા:
દેશના અલગ-અલગ સ્ટેટ બોર્ડ (જેમ કે GSEB, CBSE) ના મૂલ્યાંકન ધોરણોમાં સમાનતા લાવવી.

👥 આ બદલાવમાં આપણી સાચી જવાબદારી

માત્ર સરકારી કાગળો કે નિયમો બદલવાથી વર્ગખંડ નહીં બદલાય. આના માટે ચારેય મુખ્ય અંગોએ સાથે મળીને દિશા બદલવી પડશે:

૧. વિદ્યાર્થી: માત્ર સાંભળનાર નહીં, પ્રશ્નો પૂછનાર બનો

બાળકે ચોપડીમાં લખેલું આંધળું સ્વીકારી લેવાને બદલે વર્ગમાં શિક્ષકને "આવું કેમ થયું?" અને "આનો ઉપયોગ ક્યાં થાય?" તેવા પ્રશ્નો પૂછવાની ટેવ પાડવી પડશે.

૨. શિક્ષક: માત્ર સિલેબસ પૂરો કરનાર નહીં, માર્ગદર્શક બનો

વર્ગખંડમાં માત્ર બોર્ડ વર્ક કરી દેવાને બદલે બાળકો પાસે પ્રયોગો, જૂથ ચર્ચા અને વિચારતા કરી મૂકે તેવા પ્રશ્નો પૂછવા પડશે. બાળક ભૂલ કરે તો તેને ડરાવવાને બદલે ભૂલમાંથી શીખવાની તક આપવી પડશે.

૩. વાલી અને સમાજ: ટકાની આંધળી દોડનો અંત લાવો

શેરીમાં કે સગા-સંબંધીઓમાં બાળકના માર્ક્સની બીજા સાથે સરખામણી કરવાનું બંધ કરવું પડશે. બાળક શાળાએથી આવે ત્યારે "આજે કેટલા માર્ક્સ આવ્યા?" ને બદલે "આજે તું શું નવું શીખ્યો?" તે પૂછવાની ટેવ પાડવી પડશે.

૪. સરકાર અને સિસ્ટમ: સાચું વાતાવરણ પૂરું પાડવું

સરકારે અને શિક્ષણ વિભાગે શાળાઓમાં પૂરતા શિક્ષકો, શૈક્ષણિક સાધનો અને ભયમુક્ત વાતાવરણ આપવું પડશે. શિક્ષકો પરથી બિન-શૈક્ષણિક કામનો બોજ ઘટાડીને તેમને માત્ર વર્ગખંડ અને બાળકના વિકાસ પર ધ્યાન આપવાની છૂટ આપવી પડશે.

💡 સારાંશ

PISA અને PARAKH એ માત્ર શિક્ષણ વિભાગના બે ટેકનિકલ શબ્દો નથી, પણ આપણા બાળકોના ભવિષ્યને ઉજ્જવળ બનાવવાની એક પવિત્ર કોશિશ છે. જ્યારે શિક્ષક વર્ગખંડમાં સાચો માર્ગદર્શક બનશે, બાળક જિજ્ઞાસુ બનીને પ્રશ્નો પૂછશે, સિસ્ટમ તેને પૂરતો સહયોગ આપશે અને સમાજ ટકાની દોડમાંથી બહાર આવીને બાળકના સાચા કૌશલ્યને ઓળખશે — ત્યારે જ આપણા વર્ગખંડોમાંથી દેશનું ભવિષ્ય બદલનારા સાચા વિચારકો અને ક્ષમતાવાન નાગરિકો તૈયાર થશે.

📢 શિક્ષણ અને બાળ વિકાસ અંગેના આવા જ ઉપયોગી અને વૈચારિક લેખો દરરોજ મેળવવા માટે અમારા બ્લોગને આજે જ ફોલો કરો:

🧡 Click Here to Follow ARUNOGYAN Blog

💬 આપનો વિચાર: એક શિક્ષક, વાલી કે નાગરિક તરીકે આ બદલાતી શિક્ષણ પદ્ધતિ વિશે આપનું શું માનવું છે? આપના વિચારો નીચે કમેન્ટ બોક્સમાં જરૂર લખજો.

✍️ રીતેશ સરૈયા (ARUNOGYAN Educational Portal)