STANDARD 7, SCIENE MATHS, PRAKARAN MUJAB GOTHVELI ADHYYAN NISHPATTIO - LEARNING OUTCOMES- L.O.

ARUNOGYAN

ARUNOGYAN

ARUNOGYAN

🏫 ધોરણ ૭ ગણિત અને વિજ્ઞાનના એકમ પ્રમાણે ગોઠવેલી અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ અને શીખવવાના મુદ્દાઓ

GCERT સત્તાવાર પ્રક્રિયા માળખા મુજબ પ્રકરણવાર અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO) અને વિગતવાર શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિ પત્રક

📘 ગણિત - એકમવાર અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ અને શીખવવાના મુદ્દા

શિક્ષક માર્ગદર્શિકા અને GCERT પત્રક મુજબના મુખ્ય સત્તાવાર લક્ષ્યો (M701 થી M725) નું પ્રકરણવાર વિભાજન.

પ્રકરણ ૧ થી ૪ પૂર્ણાંક, અપૂર્ણાંક, માહિતી અને સમીકરણો

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	શીખવા શીખવવાની પ્રક્રિયા અને મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૧: પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ	• M701.1 પૂર્ણાંક સંખ્યાઓના સરવાળા તથા બાદબાકી વિશેના ગુણધર્મોનું સામાન્યીકરણ કરે છે અને ગાણિતિક ક્રિયાઓ સરળ રીતે કરે છે. • M701.2 પૂર્ણાંક સંખ્યાઓના ગુણાકાર કરે છે તથા તેને લગતા વ્યવહારુ કોયડાઓ ઉકેલે છે. • M701.3 ઉદાહરણો/પેટર્ન દ્વારા પૂર્ણાંક સંખ્યાઓના ગુણાકાર વિશેના ગુણધર્મોનું સામાન્યીકરણ કરે છે. • M701.4 પૂર્ણાંક સંખ્યાઓના ભાગાકાર કરે છે તથા તેને લગતા વ્યવહારુ કોયડાઓ ઉકેલે છે.	• સંખ્યારેખાના મોડેલ દ્વારા પુનરાવર્તિત સરવાળા કરાવી ગુણાકારની સમજ આપવી. • પેટર્ન અને રમત દ્વારા પૂર્ણાંક સંખ્યાના ચિહ્નોના નિયમો દૃઢ કરાવવા. • જૂથ અને વિભાજનના ગુણધર્મોના વ્યવહારુ ઉદાહરણો સમજાવવા.
પ્રકરણ ૨: અપૂર્ણાંક અને દશાંશ સંખ્યાઓ	• M702 $\frac{2}{3} \times \frac{4}{5}$ અપૂર્ણાંકોના ગુણાકાર તથા ભાગાકારની સમજ મેળવી ગણતરી કરે છે. • M703.1 - M703.5 અપૂર્ણાંક સંખ્યાઓનો પૂર્ણ કે અન્ય અપૂર્ણાંક સંખ્યા સાથે ગુણાકાર-ભાગાકાર કરવા વિવિધ રીત વાપરે છે. • M703.6 - M703.11 દશાંશ સંખ્યાના 10, 100, 1000 સાથે ગુણાકાર-ભાગાકાર કરી રોજિંદા વ્યવહારના કોયડા ઉકેલે છે.	• શુદ્ધ અને અશુદ્ધ અપૂર્ણાંકોની આકૃતિ દ્વારા ચિત્રાત્મક રજૂઆત કરવી. • કાગળની પટ્ટીઓ કાપીને અપૂર્ણાંકના ભાગાકાર અને વ્યસ્ત સંખ્યાની પ્રવૃત્તિઓ કરાવવી. • પરિમિતિ તથા ક્ષેત્રફળવાળા દશાંશના વ્યવહારુ દાખલા ઉકેલવા.
પ્રકરણ ૩: માહિતીનું નિયમન	• M718.1 - M718.4 આપેલ માહિતી પરથી વિસ્તાર, સરેરાશ (મધ્યક), બહુલક અને મધ્યસ્થ શોધે છે. • M719.1 રોજિંદા જીવનના અનુભવો પરથી ચોક્કસ ઘટના બનવાની સંભાવના અને તક નક્કી કરે છે. • M720.1 માહિતી પરથી યોગ્ય પ્રમાણમાપ લઈ લંબ આલેખ અને દ્વિ-લંબ આલેખ દોરે છે અને તેનું અર્થઘટન કરે છે.	• વર્ગખંડના વિદ્યાર્થીઓની ઊંચાઈ કે વજનની માહિતી એકત્ર કરી આવૃત્તિ વિતરણ કોષ્ટક બનાવડાવવું. • સિક્કો ઉછાળવાના પ્રયોગ કે પાસાની મદદથી 'તક અને સંભાવના' નો ખ્યાલ આપવો. • બે સત્રોના પરિણામોની તુલના કરવા દ્વિ-લંબ આલેખ દોરાવવા.
પ્રકરણ ૪: સાદા સમીકરણો	• M706.1 રોજિંદા વ્યવહારના વાક્યો કે વિધાનોને સમીકરણ સ્વરૂપમાં લખે છે. • M706.2 - M706.3 ચલની કિંમત મૂકી ચકાસણી કરે છે અને સમીકરણનો સાચો ઉકેલ શોધે છે. • M706.4 - M706.5 સમીકરણના ઉકેલ પરથી સમીકરણ રચે છે અને કૂટપ્રશ્નો ઉકેલે છે.	• "મનવાંચન રમત" રમાડીને અજ્ઞાત સંખ્યા ધારવાની પ્રવૃત્તિ કરાવવી. • કાલ્પનિક ત્રાજવાના પલ્લાના ઉપયોગ દ્વારા સમીકરણની બંને બાજુ સંતુલિત કરવાની રીતો શીખવવી. • ચલના સ્થાનાંતર દ્વારા અદલાબદલી કરી ઉકેલ શોધવાના સોપાન સમજાવવા.

પ્રકરણ ૫ થી ૮ ભૂમિતિ, ত্রિકોણ, ગુણોત્તર અને સંમેય સંખ્યાઓ

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	શીખવા શીખવવાની પ્રક્રિયા અને મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૫: રેખા અને ખૂણા	• M711.1 - M711.2 કોટિકોણ, પૂરકકોણ, આસન્નકોણ, રૈખિક જોડ અને અભિકોણ વચ્ચેના સંબંધો ઓળખી માપ શોધે છે. • M712.1 - M712.2 છેદિકાથી બનતા અનુકોણ, યુગ્મકોણ અને અંતઃકોણની લાક્ષણિકતાઓ ચકાસી સમાંતર રેખા સાબિત કરે છે.	• કાતર, ચાર રસ્તા કે રેલવે ટ્રેકના ચિત્રો દ્વારા ખૂણાઓની રજૂઆત કરવી. • ગાણિતીક કિટની મદદથી બે રેખાઓ વચ્ચેના સંબંધ (સમાંતર અને અસમાંતર રેખાઓ) પ્રાયોગિક રીતે સમજાવવા. • કોણમાપકથી વિવિધ ખૂણાઓ માપવાનો મહાવરો કરાવવો.
પ્રકરણ ૬: ત્રિકોણ અને તેના ગુણધર્મો	• M724.1 ત્રિકોણની મધ્યગા અને વેધની સંકલ્પના ચકાસી સચોટ આકૃતિ દોરે છે. • M724.2 - M724.4 બહિષ્કોણ ગુણધર્મ, ત્રિકોણના ત્રણ ખૂણાના સરવાળા નિયમ અને બાજુઓની લંબાઈનો ગુણધર્મ ચકાસે છે. • M724.5 પાયથાગોરસના સિદ્ધાંતનો ઉપયોગ કરી કાટકોણ ત્રિકોણમાં અજ્ઞાત બાજુનું માપ શોધે છે.	• કાગળ ફોલ્ડિંગ (ગડી) દ્વારા ત્રિકોણની મધ્યગા અને વેધ મેળવવાની રીત શીખવવી. • પૂંઠામાંથી ત્રિકોણ કાપીને તેની બે બાજુઓનો સરવાળો ત્રીજી બાજુ કરતાં મોટો થાય છે તે સાબિત કરાવવું. • પાયથાગોરસના નિયમ માટે ચોરસ ગ્રીડ પેપર ગોઠવણીની પ્રવૃત્તિ કરાવવી.
પ્રકરણ ૭: રાશિઓની તુલના	• M708 સમાન ગુણોત્તર અને પ્રમાણમાં રહેલ રાશિઓને વ્યવહારિક રીતે ઓળખી બતાવે છે. • M709.1 - M709.3 અપૂર્ણાંક અને દશાંશને ટકામાં ફેરવે છે અને મૂળ રાશિમાં થતા ટકાવારી વધારો કે ઘટાડો શોધે છે. • M710.1 - M710.2 નફા-ખોટની ટકાવારીની તેમજ સાદા વ્યાજની ($I = \frac{PRN}{100}$) વ્યવહારુ ગણતરી કરે છે.	• વર્ગખંડમાં નાટ્યીકરણ દ્વારા 'બજાર પ્રક્રિયા' ઊભી કરી નફો-ખોટ ગણાવવા. • બેંક પાસબુક કે લોનના ઉદાહરણ દ્વારા મુદ્દલ, મુદત અને વ્યાજના દરની સમજૂતી આપવી. • ટકાવારી માટે ગ્રીડ પેપર મોડેલનો ઉપયોગ કરાવવો.
પ્રકરણ ૮: સંમેય સંખ્યાઓ	• M721.1 - M721.2 ધન અને ઋણ સંમેય સંખ્યાઓ ઓળખી તેમનું સંખ્યારેખા પર સચોટ નિરૂપણ કરે છે. • M721.3 - M721.5 સંમેય સંખ્યાને પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં ફેરવે છે, તેમની સરખામણી કરે છે અને પાયાની ચાર ક્રિયાઓ કરે છે. • M704 સંમેય સંખ્યાઓને લગતા દૈનિક જીવનના વ્યવહારુ કોયડાઓ ઉકેલે છે.	• સંખ્યારેખા પર પૂર્ણાંકોની વચ્ચે આવતા અપૂર્ણાંકો દર્શાવી સંમેય સંખ્યાનો ખ્યાલ આપવો. • સમાન છેદ વાળી પદ્ધતિથી બે સંમેય સંખ્યા વચ્ચેની અન્ય સંખ્યાઓ શોધવડાવવી. • રોજિંદા જીવનના તાપમાન કે ઊંડાઈના ઉદાહરણો લઈ ચર્ચા કરવી.

પ્રકરણ ૯ થી ૧૩ પરિમિતિ, ક્ષેત્રફળ, પદાવલિ, ઘાતાંક, સંમિતિ અને 3D આકારો

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	શીખવા શીખવવાની પ્રક્રિયા અને મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૯: પરિમિતિ અને ક્ષેત્રફળ	• M715 એકમ ચોરસ ખાના અથવા ગ્રાફ પેપરની મદદથી આપેલ અનિયમિત બંધ આકૃતિનું અંદાજીત ક્ષેત્રફળ શોધે છે. • M717.1 - M717.3 ચોરસ અને લંબચોરસની પરિમિતિ-ક્ષેત્રફળની ગણતરી કરે છે અને ક્ષેત્રફળ પરથી બાજુનું માપ શોધે છે. • M725.1 - M725.5 સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ, ત્રિકોણ અને વર્તુળનું ક્ષેત્રફળ અને પરિઘ શોધી પરિમાણના એકમોનું રૂપાંતર કરે છે.	• ગ્રાફ પેપર પર દોરેલી આકૃતિઓએ રોકેલા ખાના ગણી અંદાજિત ક્ષેત્રફળ શોધવાની પ્રવૃત્તિ કરાવવી. • દોરીની મદદથી જુદા-જુદા ગોળાકાર વાસણોનો પરિઘ અને વ્યાસ મપાવી $\pi$ (પાઇ) ની કિંમત તારવવી. • ચોરસ મીટર અને ચોરસ સેમી વચ્ચેના રૂપાંતરો પ્રાયોગિક રીતે સમજાવવા.
પ્રકરણ ૧૦: બીજગણિતીય પદાવલિ	• M707.1 - M707.2 પદાવલિના પદો, અવયવ અને સહગુણકો નક્કી કરે છે તથા સજાતીય-વિજાતીય પદો ઓળખી એકપદી, દ્વિપદી અને ત્રિપદીમાં વર્ગીકરણ કરે છે. • M707.3 - M707.4 પદાવલિના સરવાળા બાદબાકી કરે છે અને ચલની કિંમત મૂકી બીજગણિતીય પદાવલિની કિંમત શોધે છે.	• ચલ અને અચલના જુદા-જુદા કાર્ડ્સ બનાવીને પદાવલિ રચવાની પ્રવૃત્તિ કરાવવી. • ટ્રી-ડાયાગ્રામ (વૃક્ષ આકૃતિ) દ્વારા પદો અને અવયવોનું પૃથક્કરણ સમજાવવું. • ચલની વિવિધ કિંમતો મૂકીને સાદુંરૂપ આપવાની સમજૂતી આપવી.
પ્રકરણ ૧૧: ઘાત અને ઘાતાંક	• M705.1 - M705.2 પુનરાવર્તિત ગુણાકારને ઘાત સ્વરૂપે દર્શાવે છે અને અવિભાજ્ય અવયવ પાડી ઘાત સ્વરૂપની કિંમત શોધે છે. • M705.3 - M705.4 ઘાતાંકના નિયમોનો ઉપયોગ કરી સાદું રૂપ આપે છે અને ઘાતાંકીય નિયમોના આધારિત મૂલ્ય શોધે છે. • M705.5 - M705.6 આપેલ સંખ્યાને વિસ્તૃત સ્વરૂપે લખે છે અને અતિ મોટી સંખ્યાને પ્રમાણભૂત સ્વરૂપમાં દર્શાવે છે.	• કાગળને સતત અડધા ભાગમાં વાળીને $2^1, 2^2, 2^3...$ ની પેટર્ન પ્રદર્શિત કરવી. • પૃથ્વીનું વજન કે સૂર્યનું અંતર જેવા વિજ્ઞાનના વાસ્તવિક આંકડાઓનો ઉપયોગ કરી પ્રમાણભૂત સ્વરૂપ શીખવવી. • શૂન્ય ઘાતાંકના નિયમ ($a^0=1$) ની તાર્કિક ચર્ચા કરવી.
પ્રકરણ ૧૨: સંમિતિ	• M722.1 આપેલ નિયમિત આકૃતિઓમાં રૈખિક સંમિતિ ઓળખીને સંમિતિની અક્ષો દોરે છે. • M722.2 - M722.3 આપેલ આકૃતિનો પરિભ્રમણીય સંમિતિનો ક્રમ, પરિભ્રમણ કેન્દ્ર તથા પરિભ્રમણ કોણ નક્કી કરે છે અને બંને સંમિતિ ધરાવતી ભાતો દોરે છે.	• અરીસા (દર્પણ) ના પ્રતિબિંબ દ્વારા મૂળાક્ષરો અને આકારોમાં સંમિતિ તપાસવી. • ચરખા, પંખા કે ઘડિયાળના કાંટા પરથી પરિભ્રમણ કોણ ($90^{\circ}, 180^{\circ}, 360^{\circ}$) ની સમજ આપવી. • રંગોળી કે ભાતચિત્રો દોરી સંમિતિની કક્ષા શોધવાની પ્રવૃત્તિ કરાવવી.
પ્રકરણ ૧૩: ઘન આકારોનું પ્રત્યક્ષીકરણ	• M723.1 - M723.3 3D ઘનાકારોના ફલક, ધાર, શિરોબિંદુ જાણે છે, 3D આકારોની નેટ (જાળી) ઓળખે છે અને તેમની તિર્યક કે સંમિતિય આકૃતિ બનાવે છે. • M723.4 - M723.6 ઘનાકારના અવલોકન પરથી તેના દેખાવ બતાવે છે, આડો-ઊભો કાપ લેતા મળતો આડછેદ અને પડછાયાની રચના સમજાવે છે.	• પુઠ્ઠાની ખુલ્લી જાળી (Net) માંમાંથી સમઘન, લંબઘન, શંકુ અને સિલિન્ડરના મોડેલ જાતે બનાવડાવવા. • અંધારા રૂમમાં ટોર્ચ (બેટરી) નો ઉપયોગ કરી ઘન વસ્તુઓના પડછાયાની ૨D આકૃતિ ઓળખવાની રમત રમાડવી. • ડોટેડ પેપર (Isometric dot paper) પર તિર્યક રેખાકૃતિઓ દોરાવવી.

📘 વિજ્ઞાન - એકમવાર અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ અને શીખવવાના મુદ્દા

તર્કસંગત કરેલ (Rationalized) GCERT સત્તાવાર પાઠ્યપુસ્તકના ૧૩ પ્રકરણોની અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (SC701 થી SC716) નું એકમવાર વિશ્લેષણ.

પ્રકરણ ૧ થી ૫ વનસ્પતિ-પ્રાણીઓમાં પોષણ, ઉષ્મા, એસિડ-બેઇઝ અને રાસાયણિક ફેરફાર

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	વર્ગખંડ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રાયોગિક મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૧: વનસ્પતિમાં પોષણ	• SC703 વનસ્પતિમાં જોવા મળતા સ્વાવલંબી, પરાવલંબી અને મૃતોપજીવી પોષણના લક્ષણો તપાસી વર્ગીકૃત કરે છે. • SC704 પર્ણમાં સ્ટાર્ચની હાજરી અને લીલા રંગ સિવાયના પર્ણો પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે તેની સરળ તપાસ કરે છે. • SC706 વનસ્પતિમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ પ્રક્રિયા તેમજ કાર્બોદિત સિવાયના અન્ય ખોરાકનું રાસાયણિક સંશ્લેષણ સમજાવે છે.	• પર્ણમાં સ્ટાર્ચની હાજરી તપાસવા મંદ આયોડિન દ્રાવણના પરીક્ષણનો પ્રયોગ કરવો. • બ્રેડ પર ઉગતી ફૂગ લાઈવ બતાવી મૃતોપજીવી પોષણ સમજાવવું. • કીટાહારી વનસ્પતિ (કળશપર્ણ) ના વિડિયો/ચિત્ર બતાવવા.
પ્રકરણ ૨: પ્રાણીઓમાં પોષણ	• SC701 મનુષ્યના મોંમાં આવેલા વિવિધ પ્રકારના દાંતના કાર્યો અને લક્ષણોના આધારે તેને ઓળખે છે. • SC702 અમીબામાં પાચન અંગો અને ખોરાક ગ્રહણ પદ્ધતિના આધારે તેને અન્ય સજીવોથી અલગ પાડે છે. • SC706 મનુષ્ય પાચનતંત્રના અંગો અને ઘાસ ખાતા વાગોળનાર પ્રાણીઓમાં પાચનની આખી પ્રક્રિયા સમજાવે છે. • SC712 ૧૮૨૨માં ડૉ. વિલિયમ બ્યુમોન્ટ દ્વારા થયેલી જઠરના રહસ્યમય કાર્યોની શોધવાર્તાની ચર્ચા અને કદર કરે છે.	• કસનળીમાં ભાત પર લાળરસની પાચન અસર (સ્ટાર્ચનું શર્કરામાં રૂપાંતર) નો પ્રયોગ કરવો. • અમીબાની અન્નધાની અને કૂટપાદ દ્વારા અન્નગ્રહણનો ચાર્ટ દોરાવવો. • વિલિયમ બ્યુમોન્ટના જઠરના પ્રયોગની ઐતિહાસિક વાર્તાની ચર્ચા કરવી.
પ્રકરણ ૩: ઉષ્મા	• SC702 ક્લિનિકલ (ડૉક્ટરનું) થર્મોમીટર અને લેબોરેટરી (પ્રયોગશાળાનું) થર્મોમીટર વચ્ચેનો ભૌતિક તફાવત સ્પષ્ટ કરે છે. • SC706 ઉષ્મા પ્રસરણની ત્રણ મુખ્ય રીતો (વહન, નયન અને વિકિરણ) તથા દરિયાઈ અને ભૂમિ લહેરોનો ખ્યાલ સમજાવે છે. • SC708 થર્મોમીટરના અંકનનો ઉપયોગ કરી વ્યક્તિ કે પાણીનું સાચું તાપમાન માપે છે અને નોંધે છે. • SC713 રોજિંદા જીવનમાં ઉષ્માના સુવાહક અને અવાહક પદાર્થોના વૈજ્ઞાનિક ખ્યાલો લાગુ કરે છે.	• લોખંડની પટ્ટી પર મીણના ટુકડા લગાવીને ઉષ્મા વહનનો જીવંત પ્રયોગ કરવો. • પાણીમાં પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ નાખી ઉષ્મા નયનની પ્રક્રિયા દર્શાવવી. • થર્મોમીટરથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિના शरीरનું તાપમાન માપવું.
પ્રકરણ ૪: એસિડ, બેઇઝ અને ક્ષાર	• SC702 લિટમસ પત્રની મદદથી રોજિંદા રાસાયણિક પદાર્થોને એસિડિક, બેઝિક અને તટસ્થ જૂથમાં જુદા પાડે છે. • SC704 જાસૂદ કે હળદર જેવા કુદરતી રંગીન દ્રાવણોને એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે વાપરી શકાય કે નહિ તેની તપાસ કરે છે. • SC707 મંદ એસિડ અને બેઇઝ વચ્ચે થતી તટસ્થીકરણની પ્રક્રિયાના સચોટ શબ્દ સમીકરણો લખે છે. • SC711 પોતાની મેળે જાસૂદ પત્ર અને હળદર પત્ર જેવા ઘરેલુ સૂચક પત્રોનું સુંદર નિર્માણ કરે છે. • SC713 ચૂનો નાખવો કે જઠરમાં એસિડિટી ઘટાડવા જેવા તટસ્થીકરણના પ્રાયોગિક ઉપયોગો દૈનિક જીવનમાં અપનાવે છે.	• જાસૂદ પત્ર અને હળદર પત્ર જાતે તૈયાર કરી લીંબુ અને સાબુના દ્રાવણનું પરીક્ષણ કરવું. • મંદ હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ ભેળવી તટસ્થીકરણનો પ્રયોગ કરવો. • દૈનિક એસિડિટીની દવા તરીકે મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયાનો ઉપયોગ સમજાવવો.
પ્રકરણ ૫: ભૌતિક અને રાસાયણિક ફેરફારો	• SC702 પદાર્થમાં થતા નવા ગુણધર્મોના આધારે ભૌતિક ફેરફાર અને રાસાયણિક ફેરફાર વચ્ચેના ભેદ સ્પષ્ટ કરે છે. • SC703 લોખંડનું કટાવું, ગેલ્વેનાઇઝેશન કે સ્ફટિકીકરણને તેમની પ્રકૃતિ મુજબ ભૌતિક કે રાસાયણિક જૂથમાં વર્ગીકૃત કરે છે. • SC706 કોપર સલ્ફેટ સાથે લોખંડની પ્રક્રિયા, વિનેગર-બેકિંગ સોડા પ્રક્રિયા અને મેગ્નેશિયમની રાખ બનવાના પ્રયોગ સમજાવે છે. • SC713 લોખંડનું ક્ષારણ અટકાવવા માટેના પગલાં જેમ કે કલર કરવો, ઓઇલીંગ કરવું કે ગેલ્વેનાઇઝેશન કરવું.	• મેગ્નેશિયમ પટ્ટીને સળગાવીને બનતી સફેદ ભસ્મનું રાસાયણિક પરીક્ષણ કરવું. • લોખંડની ખીલીને કોપર સલ્ફેટના દ્રાવણમાં મૂકી લાલ-તાંબુ જમા થવાની પ્રક્રિયા લાઈવ દર્શાવવી. • કોપર સલ્ફેટના ગરમ દ્રાવણમાંથી સુંદર સ્ફટિકો મેળવવા (સ્ફટિકીકરણ).

પ્રકરણ ૬ થી ૯ સજીવોમાં શ્વસન, વહન, વનસ્પતિમાં પ્રજનન, ગતિ અને સમય

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	વર્ગખંડ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રાયોગિક મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૬: સજીવોમાં શ્વસન	• SC702 જારક શ્વસન અને ઓક્સિજન વિના થતા અજારક શ્વસન (યીસ્ટ આથો) ના લક્ષણો જુદા પાડે છે. • SC704 ઉચ્છવાસ દરમિયાન શરીરમાંથી બહાર નીકળતો વાયુ કાર્બન ડાયૉક્સાઈડ ($CO_2$) છે તેની ચૂનાના નિતર્યા પાણીથી તપાસ કરે છે. • SC706 મનુષ્ય, વનસ્પતિ તેમજ અન્ય પશુ-પંખીઓ અને કીટકોમાં શ્વાસોચ્છવાસની પ્રક્રિયા સમજાવે છે. • SC708 કસરત કે દોડ્યા બાદ નાડીના ધબકારા અને શ્વસન દર ગણી તેની તુલના કરે છે. • SC715 કાચની બોટલ, સ્ટ્રો અને ફુગ્ગા વડે માનવ શ્વસનતંત્રની સાદી પ્રતિકૃતિ (Respiratory Model) બનાવે છે.	• ચૂનાના નિતર્યા પાણીમાં સ્ટ્રો વડે ફૂંક મારીને દ્રાવણ દૂધિયું બનાવવાનો પ્રયોગ કરવો. • દોડ્યા પછી અને આરામની સ્થિતિમાં નાડીના ધબકારા અને શ્વસન દરની ગણતરી નોંધાવવી. • વાય-આકારની નળી, કાચની બરણી અને બે ફુગ્ગા વડે ફેફસાની મોડેલ રચના શીખવવી.
પ્રકરણ ૭: પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓમાં વહન	• SC706 મનુષ્યના હૃદયની દીવાલો, રુધિર કેશિકાઓ અને વનસ્પતિમાં જલવાહક-અન્નવાહક પેશીઓનું વહન કાર્ય સમજાવે છે. • SC708 ડાયરેક્ટ નાડી સ્પોટ પકડીને એક મિનિટમાં હૃદયના નાડી દરનું સચોટ ગણન કરે છે. • SC711 સામાન્ય ફનલ (ગળણી) અને ટ્યુબ વાપરીને હૃદયના ધબકારા સાંભળવા સ્ટેથોસ્કોપ બનાવે છે.	• ગળણી અને રબરની નળી જોડીને સાદું સ્ટેથોસ્કોપ બનાવવાની સમજ આપવી. • વિદ્યાર્થીઓ પોતાનો નાડી દર અને હૃદયના ધબકારા માપે અને સરખામણી કરે. • લાલ રંગના પાણીમાં ટામેટાના છોડની ડાળી મૂકી પ્રકાંડ દ્વારા વહનનો પ્રયોગ કરવો.
પ્રકરણ ૮: વનસ્પતિમાં પ્રજનન	• SC702 લિંગી પ્રજનન અને અલિંગી પ્રજનન વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ સ્પષ્ટ કરી વનસ્પતિને વર્ગીકૃત કરે છે. • SC702 એકલિંગી અને દ્વિલિંગી પુષ્પોના પ્રજનન ભાગો ઓળખી કાઢી જુદા પાડે છે. • SC704 પવન, પાણી અને પ્રાણીઓ દ્વારા બીજનો ફેલાવો કેવી રીતે થાય છે તેની પ્રત્યક્ષ તપાસ કરે છે. • SC706 વાનસ્પતિક પ્રજનન (કલમ પદ્ધતિ) તેમજ કલિકાસર્જન, અવખંડન અને બીજાણુસર્જન પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા સમજાવે છે.	• ગુલાબ કે ચંપાની ડાળી કાપીને કલમ રોપવાનો પ્રત્યક્ષ પ્રયોગ કરવો. • બટાકાની આંખ કે આદુ પરથી નવો છોડ ઊગવાની ઘટના તપાસવી. • બ્રેડના ટુકડાને ભેજવાળો રાખી તેના પર થતી ફૂગ (બીજાણુસર્જન) માઇક્રોસ્કોપ કે બિલોરી કાચમાં બતાવવી.
પ્રકરણ ૯: ગતિ અને સમય	• SC706 વાહનોની ધીમી અને ઝડપી ગતિ તેમજ નિયમિત કે અનિયમિત ગતિ વચ્ચેનો મુખ્ય ભેદ સ્પષ્ટ કરે છે. • SC708 સાદા લોલકના દોલનનો આવર્તકાળ માપે છે અને ઝડપના સૂત્રથી ગાણિતિક દાખલાઓ ગણે છે. • SC710 અંતર-સમયના કોષ્ટક પરથી યોગ્ય પ્રમાણમાપ પસંદ કરી અંતર-સમયનો આલેખ દોરે છે અને તેનું અર્થઘટન કરે છે.	• દોરી અને લોખંડના બોલ્ટની મદદથી સાદું લોલક બનાવીને તેના ૨૦ ઓસિલેશન (દોલન) નો સમય માપવાની પ્રવૃત્તિ કરવી. • વર્ગખંડમાં દડાને ગબડાવીને તેનો સમય અને અંતર નોંધી તેની સરેરાશ ઝડપ શોધવી. • આલેખ પેપર પર અંતર-સમયના બિંદુઓ દર્શાવી સુરેખ આલેખ દોરવાની રીત શીખવવી.

પ્રકરણ ૧૦ થી ૧૩ વિદ્યુત, પ્રકાશ, જંગલો અને પાણી સુરક્ષા

પ્રકરણ	મુખ્ય અધ્યયન નિષ્પત્તિઓ (LO)	વર્ગખંડ પ્રવૃત્તિઓ અને પ્રાયોગિક મુદ્દાઓ
પ્રકરણ ૧૦: વિદ્યુતપ્રવાહ અને તેની અસરો	• SC706 વિદ્યુતપ્રવાહની ઉષ્મીય અસર (હીટર, ઇસ્ત્રી, ફ્યુઝ) અને ચુંબકીય અસર (વિદ્યુત ઘંટડી) સમજે છે. • SC709 વિદ્યુત પરિપથના ઘટકોની (બેટરી, સ્વિચ, બલ્બ) સચોટ વૈજ્ઞાનિક સંજ્ઞાઓ વાપરી આકૃતિ દોરે છે. • SC711 લોખંડની ખીલી પર ઇન્સ્યુલેટેડ વાયર વીંટાળી પ્રાયોગિક "વિદ્યુતચુંબક" નમૂનાનું નિર્માણ કરે છે. • SC713 ટોર્ચ કે અન્ય સાધનમાં બે કે તેથી વધુ સેલને યોગ્ય શ્રેણી-સમાંતર ક્રમમાં જોડે છે.	• નિક્રોમ વાયરમાંથી કરંટ પસાર કરી ગરમ થવાનો ઉષ્મીય અસરનો પ્રયોગ કરવો. • લોખંડની ખીલી પર ઇન્સ્યુલેટેડ વાયર વીંટાળી "લાઈવ વિદ્યુતચુંબક" બનાવડાવવું. • જુદા-જુદા ઉપકરણોના ફ્યુઝ વાયર બતાવી તેનું કાર્ય સમજાવવું.
પ્રકરણ ૧૧: પ્રકાશ	• SC701 સમતલ, અંતર્ગોળ, બહિર્ગોળ અરીસા અને બહિર્ગોળ-અંતર્ગોળ લેન્સ વડે રચાતા વાસ્તવિક કે આભાસી પ્રતિબિંબને ઓળખે છે. • SC702 વિવિધ અરીસા અને લેન્સ દ્વારા પ્રતિબિંબની લાક્ષણિકતા (નાનું-મોટું, ઉલટું-ચત્તું) ના આધારે ભેદ પાડે છે. • SC704 ત્રણ કાગળના બ્લોક વડે પ્રકાશ સીધી રેખામાં ગતિ કરે છે અને પ્રિઝમ વડે શ્વેત પ્રકાશ સાત રંગોનો બનેલ છે તેની તપાસ કરે છે. • SC706 પાણીની સપાટી કે અરીસા દ્વારા થતું પ્રકાશનું પરાવર્તન (Refraction & Reflection) સમજાવે છે. • SC711 પૂંઠા પર સાત રંગો લગાવી ફરતી "ન્યૂટનની રંગીન ડિસ્ક" નો જાતે સુંદર નમૂનો બનાવે છે.	• three મીણબત્તી કે પાઇપના ટુકડા દ્વારા પ્રકાશની સુરેખ ગતિનો લાઈવ પ્રયોગ કરવો. • ચમચીના બહારના-અંદરના ભાગ બતાવી અંતર્ગોળ-બહિર્ગોળ અરીસાની પ્રતિબિંબ રચના સમજાવવી. • પુઠ્ઠાની ચક્તી બનાવી રંગો પૂરી "ન્યૂટનની ડિસ્ક" બનાવવી જે ફેરવતા સફેદ દેખાશે.
પ્રકરણ ૧૨: જંગલો: આપણી જીવાદોરી	• SC703 જંગલમાં કચરાનું સડવું અને સજીવો વચ્ચેની વનસ્પતિ-શાકાહારી-માંસાહારી કડી વર્ગીકૃત કરે છે. • SC706 વનસ્પતિઓ અને જંગલોમાં પરસ્પર રચાતી આહાર શૃંખલા (Food Chains) અને જળચક્ર સમજાવે છે. • SC714 જંગલોની વનનાબૂદી અટકાવવા અને જમીનનું ધોવાણ રોકવા વૃક્ષો વાવી વન બચાવવાના અહેવાલ રચે છે.	• વનસ્પતિ ➡️ કીટક ➡️ દેડકો ➡️ સાપ ➡️ સમડી આહાર શૃંખલાનો ચાર્ટ દોરાવવો. • શાળાના કમ્પોસ્ટ ખાતરના ખાડામાં ભેજ અને કચરાનું વિઘટન કરતા સૂક્ષ્મજીવો લાઈવ બતાવવા. • 'વૃક્ષ બચાવો, જીવન બચાવો' વિષય પર ચિત્ર સ્પર્ધા યોજવી.
પ્રકરણ ૧૩: દૂષિત પાણીની વાર્તા	• SC713 રેતી, કોલસો અને ગાર પાત્રની મદદથી ગંદા કે કીચડવાળા પ્રદૂષિત પાણીના ફિલ્ટરેશન (શુદ્ધિકરણ) ની પદ્ધતિઓ સૂચવે છે. • SC714 જાહેર સ્થળો પર સ્વચ્છતા જાળવીને અને પ્રદૂષકો ઘટાડીને પર્યાવરણ રક્ષણ માટે પ્રયાસ કરે છે.	• પ્રયોગશાળામાં ગટરના પ્રદૂષિત પાણીના સાધનો વડે શુદ્ધિકરણનો (ફિલ્ટર પેપર વગેરે) ડેમો આપવો. • ઘરેલુ કચરો જેમ કે તેલ, ઘી ગટરમાં સીધા ન નાખવા તેનું જાગૃતિ અભિયાન કરવું. • શાળાના ટોયલેટ કે સેપ્ટિક ટેન્કની રચના સમજાવતો ચાર્ટ બતાવવો.

🌐 ઉપયોગી ઓનલાઈન સંસાધનો અને પીડીએફ ડાઉનલોડ

ધોરણ-૭ ના સત્તાવાર ગણિત અને વિજ્ઞાન પાઠ્યપુસ્તકની અધ્યયન નિષ્પત્તિઓના આ વિશ્લેષણ પત્રકની પ્રિન્ટ કરી શકાય તેવી સ્પષ્ટ ફાઈલ મેળવવા માટે અથવા આવી જ અન્ય ઉપયોગી શૈક્ષણિક સામગ્રીઓ ડાઉનલોડ કરવા અમારા બ્લોગની મુલાકાત લો.

🔗 બ્લોગની મુલાકાત લો

📢 અમારા સત્તાવાર શૈક્ષણિક WhatsApp ગ્રુપમાં જોડાઓ

ધોરણવાર શૈક્ષણિક સાહિત્ય, પ્રકરણવાર મટેરિયલ, વાર્ષિક આયોજન પત્રકો, સત્તાવાર પ્રશ્નબેંક અને પરીક્ષા લક્ષી ફાઇલો સીધી તમારા મોબાઇલમાં મેળવવા આજે જ અમારા શૈક્ષણિક જૂથમાં સામેલ થાવ.

🟢 Follow this link to join my WhatsApp group

---

✍️ CREATED BY- (RITESH SARAIYA)

🔔

અમારા બ્લોગને ફોલો કરો!

નવો નવા શૈક્ષણિક મટેરિયલ્સ, વાર્ષિક આયોજન, પ્રશ્નબેંક, લાઈવ ક્વિઝ કોડ અને તમામ પરીક્ષા માટે ઉપયોગી લેટેસ્ટ શૈક્ષણિક ફાઇલો સીધી તમારા મોબાઇલમાં મેળવવા માટે આજે જ અમારા બ્લોગ ARUNOGYAN ને ફોલો (Subscribe) કરો.

🔵 હમણાં જ ફોલો કરો (Follow)