ધોરણ-૬ વિજ્ઞાન પ્રથમ સત્ર - ૫ આદર્શ મોડેલ પ્રશ્નપત્રો અને અભ્યાસ સામગ્રી

ધોરણ-૬ વિજ્ઞાન (કુતૂહલ) : પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી

GCERT પ્રશ્નબૅંક અને પરિરૂપ (2026-27) આધારિત ૫ આદર્શ મોડેલ પ્રશ્નપત્રો (કુલ ગુણ: ૪૦)

અધ્યયન સાહિત્ય અને અપડેટ્સ

અમારા WhatsApp ગ્રૂપમાં જોડાઓ

🟢 Join WhatsApp

શૈક્ષણિક બ્લોગ

ARUNOGYAN Blog ને Follow કરો

🧡 Follow Blog

GCERT પરિરૂપ માર્ગદર્શિકા (2026-27)

ધોરણ-૬ વિજ્ઞાન (કુતૂહલ) પ્રથમ સત્ર - બ્લૂપ્રિન્ટ અને પ્રશ્ન માળખું

ગુજરાત શૈક્ષણિક સંશોધન અને તાલીમ પરિષદ (GCERT) ગાંધીનગર દ્વારા જાહેર કરાયેલ બ્લૂપ્રિન્ટ (કુલ ગુણ: ૪૦)

ક્ષમતા (Competency)	પ્રશ્ન પ્રકાર	કુલ પ્રશ્ન	કુલ ગુણ
C 3.1: સજીવોનું વૈવિધ્ય અને અનુકૂલન	MCQ (૧ ગુણ)	૪	૪
	વર્ગીકરણ / હેતુલક્ષી (૩ ગુણ)	૧	૩
	ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (૨ ગુણ)	૧	૨
	ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (૩ ગુણ)	૧	૩
	વિસ્તૃત / કેસ સ્ટડી (૪ ગુણ)	૧	૪
C 4.1: પોષણ, રસોઈ પદ્ધતિ અને સ્વાસ્થ્ય	MCQ (૧ ગુણ)	૪	૪
	જોડકાં / વર્ગીકરણ (૩ ગુણ)	૧	૩
	ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (૨ ગુણ)	૧	૨
	ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (૩ ગુણ)	૧	૩
	વિસ્તૃત જવાબી (૪ ગુણ)	૧	૪
C 6.2: વૈજ્ઞાનિક તપાસ, અવલોકન અને પુરાવા	MCQ (૧ ગુણ)	૨	૨
	મને ઓળખો / હેતુલક્ષી (૪ ગુણ)	૪	૪
	ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (૨ ગુણ)	૧	૨
કુલ સરવાળો		૨૩ પ્રશ્નો	૪૦ ગુણ

૧. પ્રકરણ ૨: સજીવ સૃષ્ટિમાં વિવિધતા

વનસ્પતિના વિવિધ પ્રકારો (છોડ, ક્ષુપ, વૃક્ષ, વેલા), મૂળતંત્રના પ્રકારો (સોટીમય અને તંતુમય) તેમજ પર્ણનો શિરાવિન્યાસ (જાળીદાર અને સમાંતર) વચ્ચેનો સંબંધ સમજવો. પ્રાણીઓના નિવાસસ્થાન (ભૂ-નિવાસસ્થાન અને જલીય) તથા રણ, પર્વતો કે પાણીમાં ટકી રહેવા માટેના વિશિષ્ટ અનુકૂલનો અભ્યાસ કરવા.

૨. પ્રકરણ ૩: ઉચિત આહાર : સ્વસ્થ શરીરનો માર્ગ

આહારના મુખ્ય પોષક ઘટકો (કાર્બોદિત, પ્રોટીન, ચરબી, વિટામિન્સ અને ખનીજક્ષારો) ના સ્ત્રોતો અને કાર્યો. પોષક તત્વોના પરીક્ષણ (આયોડિન, કોપર સલ્ફેટ અને કોસ્ટિક સોડાનો ઉપયોગ), ત્રુટિજન્ય રોગો, સમતોલ આહારનું મહત્વ અને પરંપરાગત તથા આધુનિક રસોઈ પદ્ધતિઓની પોષણ મૂલ્ય પર અસર સમજવી.

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

ધોરણ: ૬ (વિજ્ઞાન - કુતૂહલ) પ્રકરણ: ૨ અને ૩ કુલ ગુણ: ૪૦ સમય: ૨ કલાક

વિદ્યાર્થીનું નામ: ________________________

રોલ નં: ________ તારીખ: ____________

પ્રશ્નપત્ર - ૧ (કુલ ગુણ: ૪૦ - GCERT પ્રશ્નબૅંક આધારિત)

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો: (દરેકનો ૧ ગુણ)

૧. નીચેનામાંથી કયા પ્રકારની વનસ્પતિનું પ્રકાંડ સખત, જાડું અને કથ્થાઈ રંગનું હોય છે?

(A) વૃક્ષ (B) ક્ષુપ (C) છોડ (D) વેલા

૨. પીપળાના પર્ણમાં કયા પ્રકારનો શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે?

(A) સમાંતર (B) જાળીદાર (C) વિષમ (D) વર્તુળાકાર

૩. નીચેનામાંથી કયું પ્રાણી ઉભયજીવી છે?

(A) ઊંટ (B) માછલી (C) દેડકો (D) ઘોડો

૪. માછલીને પાણીમાં તરવા માટે કયું અંગ મદદરૂપ થાય છે?

(A) પાંખો (B) મીનપક્ષો (C) પગ (D) પૂંછડી

૫. ખીર બનાવવા માટેની યોગ્ય સામગ્રીની યાદી કઈ છે?

(A) લોટ, મીઠું, તેલ (B) દૂધ, ચોખા, ખાંડ (C) દાળ, પાણી, મસાલા (D) બટાટા, તેલ

૬. આપણને વનસ્પતિના 'મૂળ' માંથી ખોરાક મળતો હોય તેવું ઉદાહરણ કયું છે?

(A) પાલક અને મેથી (B) સફરજન અને કેરી (C) મૂળો અને ગાજર (D) ઘઉં અને મકાઈ

૭. વરાળમાં રાંધેલી વાનગીમાં પોષક તત્વોનું પ્રમાણ સામાન્ય રીતે...

(A) નાશ પામે છે (B) ઘટે છે (C) જળવાઈ રહે છે (D) બિલકુલ હોતું નથી

૮. વિટામિન C ની ઉણપથી કયો રોગ થાય છે?

(A) રતાંધળાપણું (B) સ્કર્વી (C) સુકતાન (D) ગોઈટર

૯. નરમ અને લીલું પ્રકાંડ ધરાવતી વનસ્પતિના મૂળ વિશે શું કહી શકાય?

(A) સોટીમય મૂળ હોય (B) તંતુમય મૂળ હોઈ શકે (C) મૂળ ન હોય (D) માત્ર હવાઈ મૂળ હોય

૧૦. કાગળ પર તેલ કે ઘી ઘસવાથી કાગળ પારભાષક બને છે, તે કયા પોષક ઘટકની હાજરી દર્શાવે છે?

(A) પ્રોટીન (B) કાર્બોદિત (C) ચરબી (D) વિટામિન

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

(A) નીચે આપેલ વનસ્પતિઓનું વૃક્ષ, ક્ષુપ અને છોડમાં વર્ગીકરણ કરો: [૩ ગુણ]

(આંબો, ગુલાબ, ટામેટી, લીમડો, દાડમ, મરચી)

(B) યોગ્ય જોડકાં જોડો: [૩ ગુણ]

વિભાગ 'અ' (પોષક ઘટક)	વિભાગ 'બ' (મુખ્ય કાર્ય/સ્રોત)
(૧) કાર્બોદિત	(a) શરીરની વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે
(૨) પ્રોટીન	(b) રોગ પ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે
(૩) વિટામિન	(c) શરીરને ઝડપી ઊર્જા આપવા માટે

૧. હું સખત, જાડું અને કથ્થાઈ રંગનું કાષ્ઠીય પ્રકાંડ ધરાવું છું. હું કોણ?

૨. મારા શરીરમાં ખૂંધ આવેલી છે, જેમાં હું ખોરાકનો સંગ્રહ કરી શકું છું. હું કોણ?

૩. આહારમાં મારી ઉણપથી ગોઈટર (ગલગંડ) નામનો રોગ થાય છે. હું કયું ખનીજતત્વ છું?

૪. હું બે બીજપત્રો ધરાવતી દ્વિદળી વનસ્પતિ છું.

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. સોટીમય મૂળતંત્ર અને તંતુમય મૂળતંત્ર વચ્ચેના બે મુખ્ય તફાવત આપો. (C 3.1)

૨. ખોરાક રાંધતી વખતે શાકભાજીને વધુ પડતા પાણીમાં બાફીને તે પાણી ફેંકી ન દેવું જોઈએ. વૈજ્ઞાનિક કારણ આપો. (C 4.1)

૩. જો કોઈ વનસ્પતિના પર્ણોમાં જાળીદાર શિરાવિન્યાસ હોય, તો તેના મૂળ કયા પ્રકારના હશે? તે કઈ વનસ્પતિનું લક્ષણ છે? (C 6.2)

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. રણમાં રહેતા ઊંટના શરીરની એવી ત્રણ અનુકૂલન લાક્ષણિકતાઓ જણાવો જે તેને ગરમ રણમાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે. (C 3.1)

૨. સમતોલ આહાર એટલે શું? સમતોલ આહારની થાળી તૈયાર કરવા માટે તમે કયા કયા ખોરાકનો સમાવેશ કરશો? (C 4.1)

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો / કેસ સ્ટડી (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

૧. કેસ સ્ટડી: વિજ્ઞાન શિક્ષક વિદ્યાર્થીઓને બગીચાની મુલાકાતે લઈ ગયા. વિદ્યાર્થીઓએ ચાર વનસ્પતિનું અવલોકન કર્યું:
• વનસ્પતિ A: પ્રકાંડ લીલું અને કૂમળું, ઊંચાઈ ઓછી.
• વનસ્પતિ B: પ્રકાંડ સખત પણ બહુ જાડું નહીં, શાખાઓ આધાર પાસેથી નીકળે છે.
• વનસ્પતિ C: પ્રકાંડ ખૂબ જાડું, કથ્થાઈ અને ઊંચાઈ વધુ.
• વનસ્પતિ D: પ્રકાંડ નબળું અને જમીન પર ફેલાય છે.
(a) વનસ્પતિ A, B, C, D ને તેમના પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરો. (b) વનસ્પતિ A નો મૂળ પ્રકાર કયો હોઈ શકે? (C 3.1)

૨. ખાદ્ય પદાર્થના નમૂનામાં પ્રોટીન અને સ્ટાર્ચ (કાર્બોદિત) ની હાજરી ચકાસવા માટેની પ્રયોગ પદ્ધતિઓનું સવિસ્તર વર્ણન કરો. (C 4.1)

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

ધોરણ: ૬ (વિજ્ઞાન - કુતૂહલ) પ્રકરણ: ૨ અને ૩ કુલ ગુણ: ૪૦ સમય: ૨ કલાક

વિદ્યાર્થીનું નામ: ________________________

રોલ નં: ________ તારીખ: ____________

પ્રશ્નપત્ર - ૨ (કુલ ગુણ: ૪૦ - GCERT પ્રશ્નબૅંક આધારિત)

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

૧. નબળું પ્રકાંડ ધરાવતી અને ઉપર ચઢવા માટે આધારની જરૂર પડતી વનસ્પતિને શું કહે છે?

(A) ક્ષુપ (B) વેલા (C) વૃક્ષ (D) છોડ

૨. સમાંતર શિરાવિન્યાસ ધરાવતી વનસ્પતિમાં કયા પ્રકારનું મૂળતંત્ર જોવા મળે છે?

(A) સોટીમય (B) તંતુમય (C) પાતળું (D) દ્વિદળી

૩. પર્વતીય પ્રદેશના વૃક્ષોનો આકાર કેવો હોય છે?

(A) ગોળાકાર (B) શંકુ આકાર (C) ચોરસ (D) સપાટ

૪. નીચેનામાંથી કઈ વનસ્પતિ એકદળી છે?

(A) વાલ (B) ચણા (C) મકાઈ (D) તુવેર

૫. પ્રાણીજન્ય પ્રોટીનનો શ્રેષ્ઠ સ્રોત કયો છે?

(A) દૂધ અને ઈંડા (B) ઘઉં (C) બટાટા (D) કેરી

૬. આયોડિનની ઉણપથી કયો રોગ થાય છે?

(A) એનિમિયા (B) ગોઈટર (C) સ્કર્વી (D) બેરીબેરી

૭. પહેલાના સમયમાં રસોઈ મુખ્યત્વે શેની મદદથી બનાવવામાં આવતી હતી?

(A) એલપીજી ગેસ (B) માઈક્રોવેવ (C) લાકડા અને છાણા (D) હીટર

૮. કયો ખોરાક જંકફૂડ ગણાય છે?

(A) રોટલી-શાક (B) નૂડલ્સ અને ચિપ્સ (C) દાળ-ભાત (D) ફળો

૯. મકાઈના બીજને બે સરખા ભાગમાં વહેંચી શકાતું નથી. આ અવલોકન કઈ બાબતને સમર્થન આપે છે?

(A) મકાઈ દ્વિદળી છે (B) મકાઈ એકદળી છે (C) મકાઈ વૃક્ષ છે (D) મકાઈ વેલો છે

૧૦. દૂધમાં કોપર સલ્ફેટ અને કોસ્ટિક સોડા ઉમેરતાં જાંબલી રંગ મળે છે. આ શું દર્શાવે છે?

(A) ચરબી (B) પ્રોટીન (C) સ્ટાર્ચ (D) વિટામિન C

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

(A) નીચે આપેલ બીજનું એકદળી અને દ્વિદળી બીજમાં વર્ગીકરણ કરો: [૩ ગુણ]

(વાલ, મકાઈ, ચણા, ઘઉં, વટાણા, ચોખા)

(B) પરંપરાગત અને આધુનિક રસોઈ સાધનોના જોડકાં જોડો: [૩ ગુણ]

પરંપરાગત રસોઈ સાધનો	આધુનિક રસોઈ સાધનો
(૧) ચુલો અને છાણા	(a) મિક્સર ગ્રાઈન્ડર
(૨) ખલ-દસ્તો	(b) સોલાર કૂકર
(૩) માટીના વાસણો	(c) એલપીજી ગેસ સ્ટવ

૧. મારા પર્ણોમાં મધ્ય શિરાની બંને બાજુએ સમાંતર રેખાઓ આવેલી છે. હું કઈ વનસ્પતિ છું?

૨. હું ધારારેખીય શંકુ આકારનું શરીર ધરાવું છું અને પાણીમાં શ્વાસ લઉં છું.

૩. મારી ઉણપથી રતાંધળાપણું થાય છે. હું કયું વિટામિન છું?

૪. ખોરાક રાંધવાની કઈ પદ્ધતિ પોષક તત્વોને સૌથી વધુ જાળવી રાખે છે?

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. એકદળી અને દ્વિદળી વનસ્પતિ વચ્ચેના બે મુખ્ય તફાવત આપો. (C 3.1)

૨. પરંપરાગત ચુલા કરતાં ગેસ સ્ટવ કે ઇન્ડક્શન કૂકર વાપરવાના બે ફાયદા જણાવો. (C 4.1)

૩. સમીરાએ નોંધી કે દેવદારના વૃક્ષો શંકુ આકારના હોય છે. આ લક્ષણ તે વૃક્ષને પર્વતીય પ્રદેશમાં કેવી રીતે મદદ કરે છે? (C 6.2)

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. દરિયાઈ પાણીમાં રહેતી માછલીના ત્રણ અનુકૂલનો વર્ણવો. (C 3.1)

૨. વિટામિન A, C અને D ની ઉણપથી થતા રોગો અને તેના અટકાવવાના ઉપાયો દર્શાવતું કોષ્ટક બનાવો. (C 4.1)

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

૧. ભૂ-નિવાસસ્થાન અને જલીય નિવાસસ્થાનમાં રહેતા પ્રાણીઓના લક્ષણોની સરખામણી કરી તેમના અનુકૂલનો સવિસ્તર સમજાવો. (C 3.1)

૨. જંકફૂડ આપણા સ્વાસ્થ્ય માટે શા માટે હાનિકારક છે? સમતોલ આહારનું મહત્વ સમજાવી આહારમાં મિલેટ્સ (ધાન્ય) શા માટે ઉમેરવા જોઈએ? (C 4.1)

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

ધોરણ: ૬ (વિજ્ઞાન - કુતૂહલ) પ્રકરણ: ૨ અને ૩ કુલ ગુણ: ૪૦ સમય: ૨ કલાક

પ્રશ્નપત્ર - ૩ (કુલ ગુણ: ૪૦ - GCERT પ્રશ્નબૅંક આધારિત)

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

૧. જાસૂદના છોડમાં કયો શિરાવિન્યાસ જોવા મળે છે?

(A) સમાંતર (B) જાળીદાર (C) ત્રિકોણાકાર (D) એકપણ નહીં

૨. ઊંટ રણમાં સરળતાથી ચાલી શકે છે કારણ કે તેના પગમાં...

(A) તીક્ષ્ણ નખ હોય છે (B) પહોળી ગાદી હોય છે (C) ખરી હોતી નથી (D) વાંકા પંજા હોય છે

૩. જે વનસ્પતિની ડાળીઓ જમીનની નજીકથી ઉગે છે અને મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવે છે તેને શું કહેવાય?

(A) વૃક્ષ (B) ક્ષુપ (C) છોડ (D) વેલો

૪. લદ્દાખના ઠંડા રણમાં જોવા મળતા ઊંટમાં કયું લક્ષણ હોય છે?

(A) એક ખૂંધ (B) બે ખૂંધ અને ટૂંકા પગ (C) મોટા કાન (D) પાંખો

૫. લોહતત્વ (આયર્ન) ની ઉણપથી કયો રોગ થાય છે?

(A) એનિમિયા (પાંડુરોગ) (B) ગોઈટર (C) સ્કર્વી (D) રતાંધળાપણું

૬. આહારમાંથી વિટામિન D મેળવવાનો સહજ અને કુદરતી સ્રોત કયો છે?

(A) પાણી (B) સૂર્યપ્રકાશ (C) મરચાં (D) ભાત

૭. શાકભાજીને વધુ પડતા ઉકાળવાથી કયા વિટામિનનો નાશ થાય છે?

(A) વિટામિન A (B) વિટામિન C (C) વિટામિન D (D) વિટામિન K

૮. ભારતમાં ખોરાકની ગુણવત્તા અને પ્રમાણીકરણનું ધ્યાન રાખતી સંસ્થા કઈ છે?

(A) WHO (B) FSSAI (C) UNICEF (D) IFFCO

૯. એક અજાણ્યા પર્ણમાં જાળીદાર શિરાવિન્યાસ છે. તેના બીજ કેવા હશે?

(A) એકદળી (B) દ્વિદળી (C) બીજ ન હોય (D) માત્ર ફોતરાં

૧૦. બટાટા પર આયોડિનનું દ્રાવણ નાખતાં કાળો-ભૂરો રંગ થાય છે. તે શેની હાજરી દર્શાવે છે?

(A) પ્રોટીન (B) ચરબી (C) સ્ટાર્ચ/કાર્બોદિત (D) વિટામિન

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

(A) નીચેના ખાદ્ય પદાર્થોનું કાર્બોદિત અને પ્રોટીનના સ્રોતોમાં વર્ગીકરણ કરો: [૩ ગુણ]

(મકાઈ, મગ, ઘઉં, બાજરી, સોયાબીન, પનીર)

(B) પ્રાણીઓ અને તેમના નિવાસસ્થાનના જોડકાં જોડો: [૩ ગુણ]

પ્રાણી	નિવાસસ્થાન
(૧) યાક	(a) રણ પ્રદેશ
(૨) ઓક્ટોપસ	(b) પર્વતીય પ્રદેશ
(૩) ઊંટ	(c) દરિયાઈ/જલીય નિવાસસ્થાન

૧. મારો આકાર ઢળતી શાખાઓવાળો છે જેથી મારા પરથી બરફ સરી પડે છે.

૨. હું નીલગિરી વિસ્તારના શોલા જંગલોમાં જોવા મળતી સુંદર ફૂલોવાળી વનસ્પતિ છું.

૩. મારી ઉણપથી હાડકાં નબળાં પડે છે અને સુકતાન રોગ થાય છે.

૪. શરીરમાં પાચક રેસા તરીકે ઉપયોગી ઘટક કયો છે?

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. જાળીદાર શિરાવિન્યાસ અને સમાંતર શિરાવિન્યાસ વચ્ચેના બે મુખ્ય તફાવત લખો. (C 3.1)

૨. વાનગીઓને વરાળથી બાફીને રાંધવાથી થતા બે ફાયદા જણાવો. (C 4.1)

૩. રિયાના પેઢામાંથી લોહી નીકળે છે. તબીબી અવલોકન પરથી તેને કઈ ખામી હોઈ શકે અને તેણે શું ખાવું જોઈએ? (C 6.2)

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. ગરમ રણના ઊંટ અને લદ્દાખના ઠંડા રણના ઊંટ વચ્ચેના લક્ષણોની તુલના કરો. (C 3.1)

૨. આહારમાં પ્રોટીન, ચરબી અને વિટામિન્સનું મહત્વ વિગતવાર સમજાવો. (C 4.1)

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

૧. તમારી શાળાના બગીચામાંથી વનસ્પતિઓના પર્ણો એકઠા કરી પર્ણના શિરાવિન્યાસ, મૂળના પ્રકાર અને દળીના પ્રકાર વચ્ચેનો ગાઢ સંબંધ પ્રયોગ અને અવલોકન દ્વારા રજૂ કરો. (C 3.1)

૨. ખોરાકના ઘટકોમાં ત્રુટિજન્ય રોગો એટલે શું? વિવિધ વિટામિન અને ખનીજક્ષારોની ઉણપથી થતા રોગો અને તેના લક્ષણોનું સંપૂર્ણ કોષ્ટક તૈયાર કરો. (C 4.1)

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

ધોરણ: ૬ (વિજ્ઞાન - કુતૂહલ) પ્રકરણ: ૨ અને ૩ કુલ ગુણ: ૪૦ સમય: ૨ કલાક

પ્રશ્નપત્ર - ૪ (કુલ ગુણ: ૪૦ - GCERT પ્રશ્નબૅંક આધારિત)

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:

૧. સોટીમય મૂળ ધરાવતી વનસ્પતિ કઈ છે?

(A) લીમડો (B) મકાઈ (C) ઘઉં (D) લેમનગ્રાસ

૨. કેળના પર્ણમાં કયો શિરાવિન્યાસ હોય છે?

(A) જાળીદાર (B) સમાંતર (C) ગોળાકાર (D) ત્રિકોણ

૩. દરમાં રહેતું પ્રાણી કયું છે?

(A) કીડી (B) બિલાડી (C) ગાય (D) કૂતરો

૪. શરીરને ત્વરિત ઊર્જા આપવા માટે રમતવીરો શેનું સેવન કરે છે?

(A) વિટામિન (B) ગ્લુકોઝ (કાર્બોદિત) (C) પ્રોટીન (D) ચરબી

૫. આંખોનું તેજ અને દ્રષ્ટિ સારી જાળવવા કયું વિટામિન જરૂરી છે?

(A) વિટામિન A (B) વિટામિન B (C) વિટામિન C (D) વિટામિન D

૬. નીચેનામાંથી મિલેટ્સ (પોષક ધાન્ય) કયું છે?

(A) ચોખા (B) બાજરી અને જુવાર (C) ઘઉં (D) મેંદો

૭. તેલીબિયાંમાંથી આપણને મુખ્યત્વે કયું પોષક તત્વ મળે છે?

(A) પ્રોટીન (B) ચરબી (ફેટ) (C) વિટામિન C (D) કેલ્શિયમ

૮. ખેડૂતથી ગ્રાહક સુધી અનાજ પહોંચવાની પ્રક્રિયાને શું કહે છે?

(A) અન્ન સુરક્ષા (B) અન્ન યાત્રા (C) અન્ન વેપાર (D) અન્ન પેકિંગ

૯. રાકેશ મેદસ્વિતાથી પીડાય છે. તેણે કયો ખોરાક વધુ ખાધો હશે?

(A) લીલા શાકભાજી (B) તળેલો અને ચરબીયુક્ત ખોરાક (C) ફળો (D) પાણી

૧૦. સોયાબીનમાં પ્રોટીનની હાજરી માટે કયું દ્રાવણ વાપરવામાં આવે છે?

(A) આયોડિન (B) કોપર સલ્ફેટ અને કોસ્ટિક સોડા (C) મીઠું (D) કેલ્શિયમ

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

(A) ભૂ-નિવાસસ્થાન અને જલીય નિવાસસ્થાનમાં પ્રાણીઓનું વર્ગીકરણ કરો: [૩ ગુણ]

(ઊંટ, માછલી, કૂતરો, ઓક્ટોપસ, બકરી, વ્હેલ)

(B) પોષક તત્વો અને તેની ઉણપથી થતા રોગોના જોડકાં જોડો: [૩ ગુણ]

પોષક ઘટકની ઉણપ	થતો ત્રુટિજન્ય રોગ
(૧) વિટામિન A	(a) એનિમિયા (પાંડુરોગ)
(૨) વિટામિન D	(b) રતાંધળાપણું
(૩) આયર્ન (લોહતત્વ)	(c) સુકતાન

૧. મારા પ્રકાંડમાંથી પાયાથી શાખાઓ નીકળે છે અને હું મધ્યમ ઊંચાઈ ધરાવું છું.

૨. હું જમીન અને પાણી બંનેમાં રહી શકું છું. હું કયું પ્રાણી છું?

૩. આહારમાં મારી ખામીથી બેરીબેરી રોગ થાય છે.

૪. વનસ્પતિજન્ય પ્રોટીનનો સૌથી ઉત્તમ સ્રોત કયો છે?

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. ક્ષુપ અને છોડ વચ્ચેના બે તફાવત ઉદાહરણ સાથે આપો. (C 3.1)

૨. આપણે શા માટે વધુ પડતો ખાંડ અને ચરબીયુક્ત ખોરાક ન લેવો જોઈએ? (C 4.1)

૩. મગ કે ચણાના બીજને પાણીમાં પલાળીને ફણગાવવામાં આવે ત્યારે તેમાં કયા વિટામિનનું પ્રમાણ વધે છે? (C 6.2)

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. પર્વતીય પ્રદેશમાં રહેતા પ્રાણીઓ (જેમ કે યાક અને હિમચિત્તો) ના શરીર પર ઘાટી રુંવાટી શા માટે હોય છે? અનુકૂલન સમજાવો. (C 3.1)

૨. પ્રાકૃતિક/કુદરતી પોષક સ્રોતો અને કૃત્રિમ પૂરકો (વિટામિનની ગોળીઓ) વચ્ચેનો તફાવત આપો. કુદરતી સ્રોત શા માટે ઉત્તમ છે? (C 4.1)

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

૧. વનસ્પતિના વિવિધ ભાગો (મૂળ, પ્રકાંડ, પર્ણ, પુષ્પ) અને તેમના કાર્યોની આકૃતિ સાથે સવિસ્તર ચર્ચા કરો. (C 3.1)

૨. ખોરાક રાંધવાની વિવિધ પદ્ધતિઓ (ઉકાળવું, બાફવું, તળવું, સાંતળવું) ની આહારના પોષક મૂલ્યો પર થતી અસરોની વિગતવાર માહિતી આપો. (C 4.1)

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

ધોરણ: ૬ (વિજ્ઞાન - કુતૂહલ) પ્રકરણ: ૨ અને ૩ કુલ ગુણ: ૪૦ સમય: ૨ કલાક

પ્રશ્નપત્ર - ૫ (કુલ ગુણ: ૪૦ - GCERT પ્રશ્નબૅંક આધારિત)

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો:

૧. વનસ્પતિના પર્ણમાં શિરાઓની ગોઠવણીને શું કહે છે?

(A) મૂળતંત્ર (B) શિરાવિન્યાસ (C) પ્રકાશસંશ્લેષણ (D) બાષ્પોત્સર્જન

૨. તંતુમય મૂળતંત્ર ધરાવતી વનસ્પતિનું ઉદાહરણ કયું છે?

(A) રાઈ (B) ઘઉં અને મકાઈ (C) વડ (D) આંબો

૩. દેડકો જમીન અને પાણી બંનેમાં રહી શકે છે કારણ કે તે...

(A) જળચર છે (B) ઉભયજીવી છે (C) ખેચર છે (D) સરીસૃપ છે

૪. દૂધ, પનીર, માખણ અને ઈંડા એ કયા પ્રકારના સ્રોતો છે?

(A) વનસ્પતિજન્ય (B) પ્રાણીજન્ય (C) કૃત્રિમ (D) ખનીજ

૫. આપણા શરીરને રોગો સામે રક્ષણ આપવાનું મુખ્ય કાર્ય કોનું છે?

(A) ચરબી (B) વિટામિન્સ અને ખનીજક્ષારો (C) સ્ટાર્ચ (D) શર્કરા

૬. નીચેનામાંથી કઈ રસોઈ પદ્ધતિમાં તેલ કે ઘીનો ઉપયોગ થતો નથી?

(A) તળવું (B) બાફવું / વરાળથી રાંધવું (C) સાંતળવું (D) ભઠ્ઠીમાં શેકવું

૭. પાંડુરોગ (એનિમિયા) અટકાવવા માટે ખોરાકમાં કયું તત્વ લેવું જોઈએ?

(A) કેલ્શિયમ (B) આયર્ન (લોહતત્વ) (C) આયોડિન (D) સોડિયમ

૮. પ્રાણીઓનું તેમના હલનચલન મુજબ જોડકું સાચું કયું છે?

(A) સાપ - ઉડીને (B) માછલી - તરીને (C) પક્ષી - સરકીને (D) વ્હેલ - દોડીને

૯. તેજસ્વીને ઝાંખા પ્રકાશમાં જોવામાં તકલીફ થાય છે. ડોક્ટરે કયું વિટામિન લેવાની સલાહ આપી હશે?

(A) વિટામિન A (B) વિટામિન B (C) વિટામિન C (D) વિટામિન D

૧૦. નીચેનામાંથી કયો આહાર સમતોલ આહારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે?

(A) બ્રેડ અને ચા (B) રોટલી, દાળ, શાક, કચુંબર અને છાશ (C) સમોસા અને બર્ગર (D) વેફર

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

(A) પર્ણોના શિરાવિન્યાસના આધારે સમાંતર અને જાળીદારમાં વર્ગીકરણ કરો: [૩ ગુણ]

(પીપળો, કેળ, મકાઈ, વડ, ઘઉં, તુલસી)

(B) વાનગીઓ અને તેની રસોઈ પદ્ધતિના જોડકાં જોડો: [૩ ગુણ]

વાનગી	રાંધવાની પદ્ધતિ
(૧) ઈડલી અને ઢોકળાં	(a) શેકવું
(૨) પૂરી અને ભજીયાં	(b) વરાળથી બાફવું
(૩) રોટલી અને ભાખરી	(c) તેલમાં તળવું

૧. હું રાત પૂરી થતાં સૂર્યપ્રકાશમાં વિટામિન D બનાવવામાં ત્વચાને મદદ કરું છું.

૨. મારા મૂળ પ્રકાંડના પાયામાંથી નીકળતા સમાન કદના પાતળા તાંતણા જેવા છે.

૩. આહારમાં પાણી અને રેસાઓનું મુખ્ય કાર્ય શું છે?

૪. ગરમ રણમાં ઊંટ પાણી વિના લાંબો સમય કેમ ટકી શકે છે?

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. ભૂનિવાસસ્થાન અને જલીય નિવાસસ્થાનના બબ્બે ઉદાહરણો આપો. (C 3.1)

૨. નાના બાળકોને પ્રોટીનયુક્ત ખોરાક વધુ આપવો જોઈએ. વૈજ્ઞાનિક કારણ આપો. (C 4.1)

૩. રિયાને પેટમાં કબજિયાતની તકલીફ રહે છે. તેને પોતાના આહારમાં કયા ઘટકો ઉમેરવાની સલાહ આપશો? (C 6.2)

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

૧. સોટીમય મૂળતંત્ર ધરાવતી વનસ્પતિઓના પર્ણો, બીજ અને પ્રકાંડના લક્ષણોનું વર્ણન કરો. (C 3.1)

૨. સ્થાનિક પાક અને મોસમી ખોરાક ખાવાથી 'અન્નયાત્રા' નું અંતર કેવી રીતે ઘટે છે અને પર્યાવરણને શો ફાયદો થાય છે? (C 4.1)

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

૧. તમારી આસપાસ જોવા મળતી ૫ વનસ્પતિઓ અને ૫ પ્રાણીઓની યાદી બનાવી તેમના નિવાસસ્થાન અને અનુકૂલન લક્ષણોનું કોષ્ટક તૈયાર કરો. (C 3.1)

૨. પ્રોટીન, ચરબી, કાર્બોદિત, વિટામિન, ખનીજક્ષાર અને પાણીનું આપણા શરીરમાં મહત્વ આકૃતિ/ચાર્ટ સાથે વિગતવાર સમજાવો. (C 4.1)

STD 6 Science (Kutuhal) Trimasik Kasoti Model Papers 2026-27 | 5 પેપર સેટ PDF / Word

ધોરણ-૬ વિજ્ઞાન (કુતૂહલ) પ્રથમ સત્ર - બ્લૂપ્રિન્ટ અને પ્રશ્ન માળખું

૧. પ્રકરણ ૨: સજીવ સૃષ્ટિમાં વિવિધતા

૨. પ્રકરણ ૩: ઉચિત આહાર : સ્વસ્થ શરીરનો માર્ગ

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો / કેસ સ્ટડી (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

પ્રથમ સત્ર ત્રિમાસિક કસોટી - ૨૦૨૬-૨૭

પ્રશ્ન ૧. બહુવિકલ્પ પ્રશ્નો (MCQ) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૨. હેતુલક્ષી પ્રશ્નો (વર્ગીકરણ / જોડકાં / મને ઓળખો) [કુલ ગુણ: ૧૦]

પ્રશ્ન ૩. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૨ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૪. ટૂંક જવાબી પ્રશ્નો (દરેકના ૩ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૬]

પ્રશ્ન ૫. વિસ્તૃત પ્રશ્નો (દરેકના ૪ ગુણ) [કુલ ગુણ: ૮]

ARUNOGYAN Blog ને Follow કરો!

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

std 6 , maths , chapter 1 - patterns in maths

standard 6 science chapter 1 material with download

BOLEGA BACHPAN ACTIVITIES